Sankcja kredytu darmowego a odsetki od prowizji – czy bank może je pobrać?

Nie – jeśli skutecznie skorzystasz z sankcji kredytu darmowego, bank traci prawo do wszystkiego ponad wypłacony kapitał. Oznacza to, że odsetki naliczone od prowizji, którą sam sobie doliczył do Twojego długu, również przepadają. Co więcej, sam mechanizm kredytowania prowizji, bardzo powszechny w polskich bankach, jest jednym z najsilniejszych powodów do uruchomienia tej sankcji. Kluczowy wyrok TSUE z lutego 2025 roku potwierdził, że bank musi to robić w sposób w pełni przejrzysty.

Odsetki od prowizji to temat, który pojawia się w niemal każdej sprawie o SKD. Klienci są zaskoczeni, gdy tłumaczę im, jak to działa: bank pobiera prowizję za udzielenie kredytu, wrzuca ją do salda długu i przez kilka lat nalicza od niej odsetki. Od pieniędzy, których klient nigdy nie dostał do ręki i które niejednokrotnie stanowiły wynagrodzenie Banku. Rok 2025 przyniósł w tej kwestii przełom.

Mówi radca prawny Piotr Szewczyk

Na czym polega mechanizm „odsetek od prowizji”?

Żeby zrozumieć, dlaczego ten temat jest tak sporny, trzeba zobaczyć, jak bank konstruuje typową umowę kredytu gotówkowego.

Przykład: bierzesz kredyt na 50 000 zł. Bank nalicza prowizję za jego udzielenie, powiedzmy 5 000 zł. Zamiast kazać Ci zapłacić tę kwotę z własnej kieszeni przy podpisaniu umowy, bank proponuje „skredytowanie” prowizji. Brzmi wygodnie.

W praktyce oznacza to:

• Do Twoich rąk trafia 50 000 zł
• Twój dług wobec banku wynosi 55 000 zł
• Bank nalicza odsetki od całości salda – od 55 000 zł, przez cały okres kredytowania

Efekt: przez kilka lat płacisz odsetki od pieniędzy, których nigdy nie dostałeś. Trafiły z powrotem do banku jako jego prowizja w chwili podpisania umowy. Bank zarobił na pożyczeniu sobie własnych pieniędzy.

Dlaczego to otwiera drogę do sankcji kredytu darmowego?

W polskim prawie nie ma dosłownego, zapisanego wprost zakazu naliczania odsetek od prowizji. Banki od lat to wiedziały i korzystały. Problem pojawia się jednak tam, gdzie prawo zaczyna działać przeciwko nim, a dzieje się tak z kilku powodów:

Mylenie pojęć ustawowych

Ustawa o kredycie konsumenckim precyzyjnie rozróżnia całkowitą kwotę kredytu (środki faktycznie oddane do dyspozycji konsumenta) od całkowitego kosztu kredytu (prowizje, ubezpieczenia i inne opłaty). Naliczanie odsetek od kosztów zaciera tę granicę i narusza konstrukcję ustawy.

Błędy w wyliczeniu RRSO

Wrzucenie prowizji do bazy naliczania odsetek bardzo często prowadzi do matematycznych błędów w Rzeczywistej Rocznej Stopie Oprocentowania podanej w umowie. 

Brak przejrzystości

Klient podpisuje umowę, nie zdając sobie sprawy, że płaci odsetki od opłat – nie od pieniędzy, które dostał. Taka nieprzejrzystość to naruszenie obowiązków informacyjnych banku.

Przełomowy wyrok TSUE – co zmienił?

Przez lata polskie sądy były w tej sprawie podzielone. Część składów uznawała, że skoro prawo czegoś wprost nie zakazuje, bank może to robić. Inne sądy, jak Sąd Okręgowy w Rzeszowie, bezwzględnie karały banki, uznając, że odsetki należą się wyłącznie od kapitału faktycznie wypłaconego klientowi.

Punkt zwrotny nastąpił 13 lutego 2025 roku, gdy Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wyrok w sprawie C-472/23.

Trybunał nie wprowadził absolutnego, automatycznego zakazu pobierania odsetek od prowizji. Postawił jednak bankom niezwykle twardy warunek: całkowitą przejrzystość. Jeśli bank nie poinformował konsumenta w sposób jasny, jednoznaczny i zrozumiały o mechanizmie naliczania odsetek od skredytowanych kosztów, naruszył obowiązki informacyjne.

Co kluczowe: TSUE potwierdził wprost, że w takiej sytuacji sankcja kredytu darmowego jest w pełni proporcjonalną i legalną karą dla banku. Nawet jeśli samo uchybienie wydaje się formalnie drobne.

Wcześniejsze wyroki TSUE, które budowały ten kierunek orzeczniczy:

• C-377/14 (Radlinger) – Całkowity koszt kredytu musi być prawidłowo ujawniony. Ukryte lub błędnie wyliczone koszty naruszają dyrektywę 2008/48/WE.

• C-383/18 (Lexitor) – Przy wcześniejszej spłacie konsument ma prawo do proporcjonalnego zwrotu wszystkich kosztów, w tym prowizji. Prowizja jest kosztem rozłożonym w czasie, nie jednorazowym.

Co mówią polskie sądy?

Orzecznictwo sądów krajowych zwłaszcza po wyroku TSUE z 2025 roku, zmierza w kierunku jednoznacznie prokonsumenckim. 

Po skutecznym złożeniu oświadczenia o sankcji kredytu darmowego i korzystnym wyroku sądowym konsument spłaca wyłącznie to, co faktycznie otrzymał. Bank musi zwrócić lub umorzyć wszystko pozostałe:

• odsetki umowne
• prowizję
• odsetki naliczone od prowizji
•  składki ubezpieczeniowe i inne koszty dodatkowe

Dla przeciętnego kredytu gotówkowego na 50 000 zł zaciągniętego na 5–7 lat, łączna kwota do odzyskania sięga często od kilku do kilkunastu tysięcy złotych.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy przez specjalistę.